Заң мен тәртіп – қоғам тұрақтылығының іргетасы

Қазіргі заманда кез келген мемлекеттің тұрақты дамуы ең алдымен заң үстемдігіне тікелей байланысты. Заң – қоғамдық қатынастарды реттейтін негізгі құрал ретінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын айқындап, әділдік қағидатын орнықтырады. Ал тәртіп – осы заң талаптарының нақты өмірде сақталу деңгейін білдіретін көрсеткіш. Яғни, заң мен тәртіп – біртұтас ұғымдар жүйесі ретінде қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздіктің негізін қалайды.

Алайда заңның болуы өз алдына жеткіліксіз. Оның тиімділігі мен өміршеңдігі тікелей орындалуына байланысты. Заң талаптары сақталмаған жағдайда құқықтық реттеу әлсіреп, қоғамда бейберекеттік орын алуы мүмкін. Сондықтан заңның орындалуын қамтамасыз ететін пәрменді тетіктердің маңызы ерекше.

Осы тұрғыда сот жүйесі заң мен тәртіптің нақты жүзеге асуын қамтамасыз ететін негізгі институт ретінде айқын көрінеді. Сот билігі – азаматтардың бұзылған құқықтарын қорғап қана қоймай, заң нормаларының дұрыс әрі біркелкі қолданылуын қамтамасыз ететін маңызды құрал. Яғни, сот жүйесі заң талаптарының қағаз жүзінде қалмай, нақты өмірде іске асуына тікелей ықпал етеді.

Сот төрелігін жүзеге асыру – құқықтық мемлекеттің басты белгілерінің бірі. Судьялар әрбір істі қарау барысында тек заңға және ішкі сеніміне сүйене отырып шешім қабылдайды. Бұл қағида соттың тәуелсіздігін қамтамасыз етіп, азаматтардың құқықтарының әділ қорғалуына негіз болады. Сот жүйесінің әділдігі мен ашықтығы қоғамның оған деген сенімін қалыптастыратын негізгі факторлардың бірі болып табылады.

Сонымен қатар, сот актілерінің орындалуы да заң мен тәртіптің ажырамас бөлігі. Қабылданған шешімдер уақытылы әрі толық орындалған жағдайда ғана заң үстемдігі толық жүзеге асады. Бұл ретте атқарушылық іс жүргізу жүйесінің тиімділігі де ерекше маңызға ие, себебі ол сот шешімдерінің нақты орындалуын қамтамасыз етеді.

Қазіргі кезеңде сот жүйесін жетілдіру бағытында ауқымды жұмыстар жүргізілуде. Электронды сот өндірісінің енгізілуі, онлайн форматтағы сот отырыстарының кеңеюі, процестердің ашықтығы мен қолжетімділігі – мұның барлығы азаматтардың сотқа жүгіну мүмкіндігін жеңілдетіп, құқықтарын қорғаудың тиімділігін арттыруға бағытталған. Бұл өз кезегінде қоғамдағы заң мен тәртіп қағидаттарының нығаюына оң әсер етеді.

Қорытындылай келе, заң мен тәртіп – мемлекеттің тұрақты дамуы мен қоғамдағы әділеттіліктің басты кепілі. Ал сот жүйесі осы қағидаттардың нақты жүзеге асуын қамтамасыз ететін негізгі тетік болып табылады. Сондықтан сот билігінің беделін арттыру, оның тәуелсіздігін сақтау және сот төрелігінің сапасын үнемі жетілдіру – құқықтық мемлекет құру жолындағы басты міндеттердің бірі болып қала береді.

Жамбыл облысы мамандандырылған ауданаралық әкімшілік соты әкімшісінің басшысы С.Ж.Тулеубаев